Sosyal mi toplumsal mı? Politik mi siyasi mi?

Sevgili okuyucularım,

Gelen bütün sorulara yetişemiyorum, lütfen darılmayın.

Bu soruya öncelik vermek istedim çünkü benim de vaktiyle çok kafamı kurcalamış bir konu. Çözdüğüme inanıyorum. Ah, afedersiniz, önce soru tabii:

Gramer ablacım,

Öncelikle kendimi sana çok yakın hissettiğimi ifade etmek istiyorum. Sanki ben yazıyormuşum gibi… Mesela bloguna ilk baktığımda bütün gün kafamı kurcalayan teşekkür etme konusuyla ilgili yazdıklarını okuyup sevinmiştim. Bir süredir yazmıyorsun. Lütfen yazmaya devam et, ekşi de çok bozuldu, sosyal medya desen başka bir alem… Bizi güzel yazılarından mahrum bırakma lütfen.

Sosyal demişken, benim sorum bu kelimeyle ilgili olacak. Daha doğrusu, “sosyal” ve “politik” kelimelerini ne zaman tercih edeceğimi sanki seziyorum da… tam emin olamıyorum. Yani ne zaman sosyal, ne zaman toplumsal demeliyim? Veya politik/siyasi? Bu konuda bana bir yol gösterirsen çok sevinirim.

Cevabın için şimdiden teşekkürlerimle,

XXX (kim olduğumu anlayacak mısın çok merak ediyorum)

Sevgili XXX,

Kim olduğunu anlamadım ama iltifatların için teşekkür ederim. Fırsat buldukça yazmaya çalışıyorum.

Yukarıda da yazdığım gibi bu özellikle sevdiğim bir konu! Daha önce de şapka meselesiyle ilgili yazarken bu tartışmayı başlatacağımın sinyallerini vermiştim. Eski kelimeler ve yeni sözcükler arasında nüansların oluşmasından bahsediyorum. Burada ise benzer bir durum batı dillerinden geçmiş kelimelerle Türkçe kelimeler arasındaki nüansla ilgili. Hatta buna artık nüans demeyeyim: Eşanlamlı gibi görünen, farklı anlamlara gelen kelimeler diyeyim bunlara.

Gazete yazılarında, makalelerde, hatta Türkçe yazılmış teorik metinlerde şu türden cümlelere rastlıyoruz: “Sosyal ve politik atmosfer” veya “Dönemin sosyal ve politik koşulları”, “sosyal sınıf” vb.

Ben sana en iyisi bu kelimelerin ne anlama geldiğini düşündüğümü anlatayım biraz:

SOSYAL: İnsanlarla birlikte olmaya dair, bir şeyi kamuya açık, diğer insanlarla paylaşacak şekilde yapmaya dair çağrışımları var bende. Aklıma gelen doğru kullanım örnekleri: Sosyal medya, sosyal bir insan, sosyallik, sosyal dünya, sosyal faaliyet…

TOPLUMSAL: Topluma ilişkin, toplumla ilgili. Yani, toplumsal yapı, toplumsal sınıf, toplumsal cinsiyet (gender’ın Türkçesi olarak kullanılıyor, örneğin cinsiyet olarak kadınsın ama çok kısaca söylemek gerekirse bu kadınlığın nasıl bir kadınlık olduğu içinde yaşadığın toplumun yapısıyla belirleniyor, gibi).

POLİTİK: Gündelik politikaya ilişkin, kişinin belli durumlar içinde nasıl tavır aldığıyla, nasıl bir politika izlediğiyle ilgili. Ben “politik”i nedense daha ziyade kişisel ölçekte kullanmayı tercih ediyorum. “Politik görüş”, “politik duruş” bana doğru gelen kullanımlar. Fakat kelimenin aslen birinci anlamı olan “siyasete ilişkin” için “siyasi” karşılığını tercih ediyorum. Sondaki “i”nin üzerinde inceltme işareti yok çünkü burada Arapçadan nispet ekine TDK’ya göre şapka konmuyor. Ayrıca “siyas” diye bir kelime olmadığı için onun -i haliyle karışacak değil. Bir de kelimenin ikinci anlamı var: “Politik bir tip” dediğin zaman mesela, içinde bulunduğu ortamdaki görüşlerle çatışmayan, rengini çok da belli etmeyen, uzlaşma yanlısı bir insanı anlayabilirsin.

SİYASİ/SİYASAL: Siyasete ilişkin, evet, açık anlamı bu. Benim kafamda daha geniş anlamıyla, geniş coğrafyalara yayılan siyasetlere ilişkin anlamını daha fazla taşıyor. Örneğin “içinde bulunduğumuz siyasi ortam”, “siyasi yapı”, “siyasi koşullar”, gibi.

İlk verdiğim örneğe dönecek olursak bence “Dönemin toplumsal ve siyasi koşulları” demek gerekiyor, veya “hem toplumsal hem de siyasal anlamda” diyebiliriz. Burada “siyasi” ile “siyasal” arasındaki tercihi tamamen kulağa nasıl geldiğinden hareketle yaptığımı fark ediyorum.

Umuyorum yardımcı olabilmişimdir. İnsan yazarken kendi fikrinin de zannettiği kadar keskin olmadığını anlıyor. Tartışmak istersen yorumlar bölümünden devam edebiliriz.

Benim de ekleyeceklerim var!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s