Görünmek mi gözükmek mi?

Değerli okuyucularım,

Bugün sevgili Melis Gülce’nin sorusunu cevaplamaya çalışacağım. Diğer sorularınız da sırada. Son haftalarda sizleri biraz ihmal etmiş bulundum, sessizliğimi mazur göreceğinizi ümit ediyorum.

Sevgili Gramer Abla,

İnsanların çoğunda yanlış olduğunu düşündüğüm bir kullanım.Söz konusu olan gözükmek ifadesi bana öncelikle itici geldiğini söylemeliyim.Size göre hangi kullanım doğrudur.Şimdiden teşekkür ederim.

Sevgili Melis Gülce,

Haklı bir soru. Bazı kelimelerin “ses”leri bazen bize itici gelir. Hatta aramızda “fagot”, “zigon” gibi kelimelerle “küfür gibi kelime yahu!” diye dalga geçtiğimiz de olmuştur. Bu “iticilik” muhtemelen “z” ve “k” harflerinin sertliğinden kaynaklanıyor. Bir de kulağına bozulmuş bir kelime gibi geliyor olabilir. “Gözükmek” bana da hep tuhaf gelmiştir.

Ama aslında “Gözükmek” yanlış değil, hatta “görünmek”le eş anlamlı. Aralarında ince bir fark var, o farkı tarif etmek de zor. Şöyle bir örnekle düşünelim:

– Nasıl görünüyorum?
– Çok güzel Melisciğim, kesin bunu giy. Acaba bir de kırmızı ayakkabıyla mı denesen?
– Yok, onları bir daha giymem, tövbe! Onları giyince palyaço gibi gözüküyormuşum, Zeynep öyle söyledi.
– Hiç güleceğim yoktu, renkli ayakkabı giyen palyaço mu oluyormuş? Bana hiç öyle görünmüyorlar valla tatlım, o Zeynep de kendine baksın önce.

Burada dikkat edersen Melis’in sorduğu ilk soru, kendi perspektifinden soruluyor. “Nasıl görünüyorum?”, yani dışarıdan bakanlar beni nasıl görüyorlar? Bence “görünmek” fiilini çoğunlukla birinci şahıs bakış açısıyla kullanıyoruz. “Gözükmek” ise daha genel bir bakışı hatırlatıyor, öznenin belirsiz olduğu durumlara daha çok yakışıyor. Bu çok ince bir nüans ama üzerine düşünmek eğlenceli.

Öte yandan “görünmek” fiilinin daha geniş bir anlam yelpazesi var. “Öyle görünüyor ki…” diye başlayan bir cümle, bir durumun bizde uyandırdığı izlenimi ifade eder mesela. Soyut bir izlenimden bahsederken “gözükmek” diyemeyiz, çünkü “gözükmek” daha somut bir görme eylemine işaret ediyor. “Altındaki düşüş devam edecek gibi görünüyor” diyebiliriz ama “gözüküyor” dersek yanlış olur.
“Görünmek” fiilinin başka bir anlamı da korkutmak, gözdağı vermek için karşısına çıkmak. Yani mesela bir müdür, çalışanlarının performansından memnun değilse, “ben gidip şunlara bir görüneyim” diyebilir.

Umuyorum yardımcı olabilmişimdir. Bu arada sana bir küçük uyarıda bulunmadan edemeyeceğim: Bilgisayar klavyesinde yazarken noktalama işaretlerinden sonra bir boşluk bırakmayı lütfen ihmal etme. Yazıp silerken bazı kelimelerin arasında birden fazla boşluk kalabilir, buna da dikkat edebilirsen yazdığın epostalar veya yazılar çok daha düzenli görünür (yoksa gözükür mü demeliydim? ha ha ha). Bir de soru cümlelerinin sonuna soru işareti koymak gerekir.
Sorularını her zaman beklerim.

Sevgiler,
GA

5 comments

  1. Gül

    Sevgili Grammer Abla;
    Ben Türkçe’yi,elimden geldiğince,iyi kullanmaya çalışan birisiyim.Ama çok fazla anlatım bozukluğu yapıyorum.Ama bu anlatım bozuklukları her insanın yaptığı türden değil.Ben kendimi çok yanlış ifade ediyorum.Bu yüzden de “Acaba benim Türkçe’de bir sorunum mu var diyorum.Kendimi nasıl daha doğru ifade edebilirim?Anlatım bozukluklarımı nasıl giderebilirim?
    Şimdiden teşekkür ediyorum.

    • gramerabla

      Sevgili Gül,
      Keşke bu bahsettiğiniz sorunun şöyle hap gibi, formül gibi bir çaresi olsaydı. Bana sorarsanız önemli olan kendinizi daha iyi ifade etmeyi dert edinmiş olmanız. Anlatımınızda nasıl bir sorun olduğunu düşünüyorsunuz? Sorununuzu biraz daha açabilirseniz bildiğim bir şey varsa paylaşmak isterim. Birkaç örnek verin, burada tartışmaya açalım isterseniz.
      Haberleşmek üzere,
      Gramer Abla

  2. Hamdi Alkan

    “Bu çok ince bir nüans” diye bir tabir kullanmışsınız. Nüansın kelime anlamı “ince ayrım”dır, dolayısıyla “ince bir nüans” söylemi “ÖSS sınavı” gibi bir yanlış kullanımdır.

  3. Suat

    Ben de gorunmek ve gprulmek arasindaki farki ogrenmek isterim. Cami gorunuyor mu goruluyor mu gibi mesela

Benim de ekleyeceklerim var!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s